Aileden kalan eski bir halı, sıradan bir halı gibi yıkanmaz. Antika ve eski el halılarının temizliğinde nelere dikkat edildiğini anlatıyoruz.
Bu yazıda9 bölüm
Eski halı neden ayrı tutulur?
Onlarca yıllık bir el halısının ipleri, yeni bir halınınki kadar güçlü değildir. Yün kurumuş, çözgüler zayıflamış, saçaklar incelmiş olabilir. Boyaları da çoğu zaman bugünkü boyalar gibi sabit değildir. Böyle bir halı makineye verilirse yırtılabilir, renkleri birbirine geçebilir. Antika halının yıkaması temizlikten çok bir bakım işidir; amaç halıyı yeni gibi yapmak değil, zarar vermeden kirinden arındırmaktır.
Halınız antika mı, eski mi?
Halıcılıkta yüz yılı aşkın halılara antika, birkaç on yıllık halılara eski ya da yarı antika denir. Yıkama açısından ikisi de aynı özeni ister. Elli yıllık bir Isparta ya da Kayseri halısı da, büyükanneden kalan bir Yağcıbedir de makine halısı gibi yıkanmamalıdır. Halının parasal değerini bilmiyor olabilirsiniz; yine de eski bir el halısını “değerli” sayıp ona göre davranmak en güvenli yoldur.
Önce inceleme
İşini bilen biri halıyı yıkamadan önce inceler:
- Dayanıklılık: Halının çürüyen, incelmiş ya da güve yemiş yerleri var mı? Halı hafifçe büküldüğünde çıtırtı geliyorsa çözgüler kurumuştur.
- Renkler: Her renk ayrı ayrı nemli beyaz bezle denenir. Akan renk varsa halı ona göre yıkanır.
- Eski onarımlar: Daha önce yapılan yamalar ve boyamalar yıkamada farklı davranabilir.
- Saçak ve kenarlar: Sökülmeye başlayan yerler yıkamadan önce sağlamlaştırılır.
- Lekeler: Eski lekelerin ne olduğu ve çıkarmaya çalışmanın halıya zarar verip vermeyeceği değerlendirilir.
Nasıl yıkanır?
- Halının tozu, çırpılmadan, arkasından ve önünden hafifçe alınır.
- Halı düz bir zemine serilir; soğuk su ve hafif bir şampuanla, süngerle ya da çok yumuşak fırçayla, tüy yönünde temizlenir.
- Bekletilmeden, bol ama basınçsız suyla durulanır.
- Sıkma makinesine verilmez; suyu sıyrılarak ve emilerek alınır.
- Düz serilerek, gölgede ve havadar yerde kurutulur.
- Kuruduktan sonra tüyler yumuşak fırçayla yatırılır.
Çok yıpranmış halılarda tümüyle ıslatmak yerine yüzey temizliği yapılabilir. Bu karar halıyı gören kişinindir; “her halıyı aynı yıkarız” diyen birine antika halı verilmez.
Onarım gerekiyorsa
Yıkama, zayıf yerleri ortaya çıkarır. Sökülen kenar, eksilen saçak ya da delik varsa bunların onarımı yıkamadan ayrı bir iştir ve ayrıca fiyatlanır. Değerli bir halıda onarımı halı tamiri yapan bir ustaya yaptırın. Onarımda halının kendi ipliğine ve rengine yakın malzeme kullanılır; makine dikişi, yapıştırma ve boyayla rötuş halının değerini düşürür. Halı önce yıkanır, kuruduktan sonra onarılır.
Sık yapılan yanlışlar
- Halıyı “eski zaten” diyerek sıradan yıkamaya vermek. Eski halı yeni halıdan daha kırılgandır.
- Evde ıslak bezle silmek ya da köpük sıkmak. Renk akar, nemli kalan çözgü çürür.
- Saçakları kesip düzeltmek. Saçak halının çözgüsüdür; kesilince düğümler sökülmeye başlar.
- Solmuş rengi boyatmak. Kısa sürede dağılır ve halının değerini düşürür.
- Halıyı katlayarak taşımak. Kuru çözgüler kat yerinden kırılır; halı rulo yapılır.
Teslim ederken
- Halının önünü, arkasını ve yıpranmış yerlerini fotoğraflayın.
- Halının yaşını ve varsa geçmişini anlatın.
- Fişe halının türünü ve ölçüsünü yazdırın.
- Halının nasıl yıkanacağını, nerede kurutulacağını ve kaç günde döneceğini sorun.
- Bir zarar olursa firmanın ne yapacağını önceden konuşun.
Teslimle ilgili genel adımlar halıyı yıkamaya vermeden önce yazısında.
Hangi firmaya vermeli?
Firma sayfalarındaki fiyat listesinde “Antika halı” ya da Hereke, Uşak, Bünyan gibi yöre halıları için fiyat veren firmalar bu işi yapan firmalardır. Fiyat hesaplayıcıda “Değerli ve koleksiyon halılar” başlığından halınızın türünü seçerek ilçenizdeki firmaları görebilirsiniz. Antika halı, metrekare fiyatı en yüksek türdür; çünkü iş incelemeyle başlar ve baştan sona el emeğidir. Yeni sayılabilecek bir el halınız varsa el dokuma halı yıkama, ipek bir halınız varsa ipek halı yıkama yazısı sizin için daha uygundur.
Evde bakım
- Halıyı güneş alan yere sermeyin.
- Üzerinde ayakkabıyla yürümeyin; mümkünse az basılan bir yere serin ya da duvara asın.
- Dönen fırçalı süpürge kullanmayın; düşük emişle, tüy yönünde süpürün.
- Yılda birkaç kez yönünü değiştirin.
- Altına halı altı keçesi serin; halı zemine sürtünmez, daha az yıpranır.
Sık yıkatmak yerine nazikçe süpürmek ve arada havalandırmak halının ömrünü uzatır.