Keçeleşme çoğunlukla yün halıda sıcak su ve sürtünmeden, sertleşme ise halıda kalan deterjan ve kireçten olur. İkisinin farkını, hangisinin düzeldiğini ve nasıl önleneceğini anlatıyoruz.
Bu yazıda8 bölüm
Keçeleşme çoğunlukla yün halıda görülür: yün lifleri sıcak su, sabun ve sürtünme bir araya gelince birbirine kilitlenir ve bir daha tam açılmaz. Sertleşme ise çoğu zaman halıda kalan deterjandan, kireçli sudan ya da çok sıcakta kurutmadan olur. Sertleşen halı doğru durulamayla çoğunlukla yumuşar; keçeleşme ise büyük ölçüde kalıcıdır.
İki ayrı sorun
Keçeleşmede tüyler birbirine yapışır, yüzey düzleşir ve sıkışır; halı yer yer kalınlaşmış ya da büzülmüş görünür. Elinizi gezdirdiğinizde tüyleri tek tek ayıramazsınız. Sertleşmede ise tüyler ayrıdır ama halı karton gibi kaskatı, hışırtılı ve pürüzlüdür. Halıyı büktüğünüzde direnç gösterir, tüyler batar.
Halınızdaki sorunun hangisi olduğunu bilmek önemlidir, çünkü sertleşmenin çaresi evde bulunur, keçeleşmenin çoğu zaman bulunmaz. Ayırt etmenin basit bir yolu var: Sorunlu bölgeyi az suyla nemlendirip birkaç dakika bekleyin ve tüyleri parmak uçlarınızla ayırmayı deneyin. Nemlenince yumuşayan, tüyleri kolayca ayrılan halı sertleşmiştir. Islakken de sıkı bir keçe gibi duran, tüyleri tek tek ayrılmayan halı keçeleşmiştir.
Halıyı bir halı yıkama firmasına götürecekseniz de bu ayrımı söylemek işe yarar. Sertleşmiş halıda durulama ve kurutma düzeltilir; keçeleşmiş halıda ise firma, yıkamanın keçeyi artırmaması için daha yumuşak bir yöntem seçer.
Yıkamadan sonraki ilk günlerdeki sertlik
Yeni yıkanmış halının bir iki gün sert gelmesi her zaman sorun değildir. Kurumuş tüyler bir süre dik ve birbirine yaslanmış durur, üstünde yürüdükçe açılır. Halıyı serdikten sonra yumuşak bir fırçayla tüyleri tek yöne tarayın ve birkaç gün kullanın. Sertlik bir haftadan uzun sürüyorsa, halı hışırdıyorsa ya da elinize beyazımsı bir toz bulaşıyorsa halıda deterjan ya da kireç kalmıştır.
Yün neden keçeleşir?
Yün lifinin yüzeyi çok küçük pullarla kaplıdır. Lif ıslanıp ısındığında bu pullar açılır. O sırada lifler birbirine sürtünürse pullar birbirine geçer ve kilitlenir. Soğuyup kuruyunca kilit kalır. Keçe kumaş da tam olarak bu yolla yapılır.
Halıda keçeleşmeyi tetikleyen durumlar şunlardır:
- Yün halıyı sıcak suyla yıkamak ya da sıcak ve soğuk su arasında gidip gelmek
- Islak halıyı sert fırçayla uzun süre ovmak
- Güçlü, köpüklü deterjan kullanmak
- Yün halıyı ya da yün paspası çamaşır makinesinde yıkamak
- Islak halıyı sıcak kalorifer üstünde ya da kızgın güneşte kurutmak
Shaggy gibi uzun tüylü sentetik halılarda da tüyler topaklanıp birbirine dolanabilir. Bu yünün keçeleşmesine benzer görünür ama sentetik tüy kilitlenmez; tarakla ya da yumuşak fırçayla açılır.
Halıyı sertleştiren nedenler
- Deterjan kalıntısı: İyi durulanmayan halıda kalan sabun kururken lifleri birbirine yapıştırır.
- Kireçli su: Sert sudaki mineraller liflerin üstünde ince bir tabaka bırakır.
- Yüksek ısıda kurutma: Sentetik tüy aşırı sıcakta sertleşir, tabandaki yapıştırıcı kurur.
- Yaş: Eski halılarda arka yüzdeki lateks kaplama zamanla kurur ve çatlar. Bu halılar yıkamadan sonra daha sert hissedilir.
Sertleşen halıyı yumuşatmak
- Bir kova soğuk suya bir çay bardağı beyaz sirke karıştırın. Önce görünmeyen bir köşede deneyin.
- Karışıma batırıp iyice sıktığınız bezle halının yüzeyini bölüm bölüm nemlendirin; tabana kadar ıslatmayın.
- Kuru havluyla bastırarak nemi alın. Sirke, kalan sabunu ve kireci çözer.
- Halıyı altından hava alacak biçimde, gölgede ve rüzgârda kurutun.
- Kuruyunca yumuşak bir fırçayla tüyleri tek yöne tarayın. Halıyı birkaç gün kullanmak da tüyleri açar.
Halıyı yumuşatmak için çamaşır yumuşatıcısı dökmeyin. Halıda kalan yumuşatıcı toz tutar, halı kısa sürede kirlenir ve yeniden sertleşir.
Keçeleşen yün düzelir mi?
Yüzeydeki hafif keçe tüyleri tarayarak kısmen açılabilir. Derine işlemiş keçe ise kalıcıdır; evde fırçalamak yalnız tüyü koparır. Firma bu durumda yüzeyi uygun fırçayla kabartabilir, gerekirse halı traşlama ile tüy boyunu eşitleyerek görünümü toparlayabilir. Ama halının eski dokusu tam geri gelmez.
Önlemek daha kolay
Yün halıyı soğuk ya da ılık suyla, yün için uygun yumuşak bir deterjanla ve ovmadan temizleyin; bol durulayın ve gölgede, havadar yerde kurutun. Yünün ayrıntısı için yün halı yazısına bakın. Değerli yün ve el dokuma halıları evde yıkamak yerine firmaya vermek, keçeleşme riskini baştan ortadan kaldırır.
Firmaya ne zaman götürmeli?
Sertlik sirkeli durulamadan sonra geçmiyorsa, halı keçeleşmişse ya da halı el dokuma ve değerliyse uğraşmayı bırakın. Firmaya halının nasıl yıkandığını ve sorunun ne zaman başladığını söyleyin. Ücretleri halı yıkama fiyatları sayfasında görebilirsiniz.