Yeni halının ilk haftalarda tüy dökmesi çoğunlukla normaldir; eski halıda ise yıpranmanın, yanlış süpürmenin ya da böceğin işaretidir. Hangisinin hangisi olduğunu ve tüy dökmeyi nasıl azaltacağınızı anlatıyoruz.
Bu yazıda6 bölüm
Yeni halının tüy dökmesi çoğunlukla normaldir: üretimde kesilen kısa lif uçları ilk haftalarda yüzeye çıkar ve süpürdükçe azalır. Eski bir halı tüy döküyorsa durum farklıdır; lifler yıpranmış, süpürge yanlış kullanılmış, halıya böcek dadanmış ya da yıkamada yanlış işlem yapılmış olabilir. Lifin türü de tüy dökmeyi belirler.
Yeni halıda tüylenme
Halı dokunurken ya da tüyleri kesilirken liflerin bir kısmı kısa parçalar hâlinde halının içinde kalır. Halı serilip üstünde yürünmeye başlayınca bu parçalar yüzeye çıkar ve süpürgeye ya da çoraplara takılır. Buna tüylenme denir. Halının bozulduğunu göstermez; zamanla azalır ve biter. Tüylenen yeni halıyı bu yüzden hemen bir halı yıkama firmasına vermek gerekmez; yıkama tüylenmeyi bitirmez, yalnız o anki gevşek lifleri alır. Süresi lifin türüne ve halının yoğunluğuna göre birkaç haftadan birkaç aya kadar değişir.
Bu dönemde yapılacak en doğru şey, halıyı nazik ama sık süpürmektir. Süpürgenin döner fırçasını kapatın ya da fırçasız başlık kullanın, emiş gücünü orta ayarda tutun. Sert ve güçlü süpürme yeni lifleri de yerinden oynatır, tüylenme uzar.
Yüzeyden dışarı doğru uzayan tek bir ilmek ya da tüy görürseniz çekmeyin. Çekmek o sırayı söker. Makasla halı yüzeyi hizasından kesin.
Hangi halılar daha çok döker?
- Yün halı: Doğal yün kısa liflerden eğrilir; yeni yün halıların çoğu bir süre tüy döker. El dokuma yün halılarda bu daha azdır, makinede dokunan yünlerde daha fazladır.
- Akrilik halı: Yünü taklit eden yumuşak bir lif olduğu için o da tüylenir, zamanla yüzeyde küçük topaklar oluşabilir.
- Viskon ve bambu: Lifleri parlak ama zayıftır, sürtünmeyle kırılır. Tüy dökme bu halılarda uzun sürebilir.
- Tafting halılar: Tüyler tabana dikilir ve arkadan yapıştırıcıyla sabitlenir. Yapıştırıcı yaşlanıp kuruyunca tüyler kolay kopar.
- Shaggy ve peluş halı: Uzun ya da çok sık tüylerin arasında kesim artığı lifler daha çok birikir. İlk haftalarda süpürge haznesinin çabuk dolması bundandır; tüyler sentetikse bu dönem kısa sürer.
- Polipropilen makine halısı: Lifleri uzun ve sentetik olduğu için genellikle en az tüy döken halıdır.
İki yaygın sentetik lifin farkları için akrilik halı ve polyester halı yazılarına bakabilirsiniz.
Eski halı tüy döküyorsa
Yıllardır kullanılan bir halının birden tüy dökmeye başlaması bir şeylerin değiştiğini gösterir. En sık nedenler şunlardır:
- Yıpranma: Kapı önü, koltuk önü, koridor gibi çok yürünen yerlerde lifler incelir ve kopar.
- Güneş: Uzun süre doğrudan güneş alan bölgede lifler zayıflar ve kırılganlaşır.
- Süpürge: Sert ve hızlı dönen fırça lifleri koparır, özellikle viskon ve yünde.
- Güve ve halı böceği: Yün halıda tüyler belli bölgelerde kısalıyor, taban görünmeye başlıyorsa ve yanında ince ipliksi kalıntılar varsa böcek olabilir. Ayrıntı halı neden böceklenir yazısında.
- Tabanın yaşlanması: Arkası lateks kaplı halılarda kaplama zamanla kurur ve tüyü tutamaz hâle gelir.
Yıkamadan sonra artan tüy
Yıkama, halının içinde gevşemiş ama yerinden çıkmamış lifleri serbest bırakır. Bu yüzden yıkamadan sonraki ilk birkaç süpürmede normalden fazla tüy toplanması olağandır. Firmadan gelen halıda bu durum birkaç hafta içinde azalmalıdır.
Tüy dökme haftalar geçtiği hâlde azalmıyorsa, halının bazı bölgelerinde tüy belirgin biçimde kısalmışsa ya da taban görünmeye başlamışsa halı yıkamada fazla sert fırçalanmış ya da hassas bir halıya uygun olmayan yöntem uygulanmış olabilir. Bu durumu fotoğrafla birlikte firmaya bildirin.
Tüy dökmeyi azaltmak
- Süpürgenin döner fırçasını kapatın, yün ve viskonda fırçasız başlık kullanın.
- Süpürgeyi tüy yönünde, yavaş hareketlerle gezdirin; aynı yerde ileri geri sürtmeyin.
- Halıyı yılda bir iki kez döndürün ki aynı bölge sürekli yıpranmasın.
- Ağır mobilya ayaklarının altına keçe koyun.
- Halının üstünde dış ayakkabıyla yürümeyin; taşınan kum lifleri keser.
Bu belirtilerde firmaya gösterin
Halıda kellik başladıysa, taban görünüyorsa, saçak ya da kenar sökülüyorsa ya da güve şüphesi varsa halıyı bir firmaya gösterin. El dokuma ve eski halılarda onarım çoğu zaman mümkündür; ne kadar erken yapılırsa o kadar az iş çıkar. Kenar ve saçak sorunları için halı saçağı ve kenarı nasıl tamir edilir yazısına bakabilirsiniz. Firmaların ücretlerini halı yıkama fiyatları sayfasında karşılaştırabilirsiniz.