Halıdaki yanık bir leke değil, lif hasarıdır; silerek değil, kesip onararak düzelir. Sentetik ve yün halıda yanık farkını, yanmış uçları kesmeyi, çevredeki isi almayı, traşlamanın ve tamirin ne zaman gerektiğini anlatıyoruz.
Bu yazıda12 bölüm
- Yanık neden leke gibi çıkmaz?
- Sentetik halıda ve yün halıda yanık
- Yanığın derinliğine bakın
- Yüzeydeki yanığı kesmek
- İsi ve kararmayı almak
- Uzun tüylü ve shaggy halıda yanık
- Yanık kokusu kalırsa
- Sigara, ütü ve şömine yanıkları
- Traşlama ne zaman çözüm olur?
- Onarım gereken yanıklar
- Bunları yapmayın
- Yanığı önlemek
Halıdaki yanık bir leke değil, lif hasarıdır; bu yüzden silerek değil, kesip onararak düzelir. Yalnız tüylerin uçları kararmışsa yanmış uçlar küçük bir makasla kesilir, kalan is bastırarak alınır. Yanık tabana ulaştıysa ya da delik açıldıysa bölge yamayla ya da yeniden dokumayla onarılır.
Yanık neden leke gibi çıkmaz?
Çay ya da kahve lekesi lifin üzerine yerleşir; doğru yöntemle lif temizlenince gider. Yanıkta ise lifin kendisi değişir: sıcaklık lifi eritir, kömürleştirir ya da kavurur. Bu yüzden hiçbir temizleyici yanmış lifi eski hâline döndürmez. Temizlik yalnız yanığın çevresine yayılan isi ve kararmayı alabilir; asıl düzeltme, yanmış kısmı kesmek ya da yerine yenisini koymaktır. Bir halı yıkama firması da yanığın çevresindeki isi yıkamada alabilir, ama yanmış lifi geri getiremez.
Sentetik halıda ve yün halıda yanık
Sentetik halılar (polipropilen, polyester, akrilik ve naylon) ısıyla erir. Sigara külü, ütü ya da sıcak bir tencere değdiğinde tüylerin uçları birbirine yapışır, sertleşir ve koyu, parlak küçük topaklar oluşur. Bu topaklar elle sert hissedilir ve fırçayla dağılmaz.
Yün halılar erimez, kavrulur. Yanan yün kararır, kıvrılır, kül gibi ufalanır ve yanık saç kokusuna benzer bir koku bırakır. Yün kolay alev almaz; bu yüzden yanık çoğu zaman yüzeyde kalır ve sentetik halıya göre daha kolay düzeltilir.
Yanığın derinliğine bakın
Ne yapacağınızı yanığın ne kadar derine indiği belirler. Tüyleri parmaklarınızla aralayıp yanığın dibine bakın:
- Yalnız uçlar kararmış: Tüylerin alt kısmı sağlam ve renkli. Evde kesilerek büyük ölçüde düzelir.
- Tüyün yarısına kadar inmiş: Kesince o bölge çevresinden belirgin biçimde kısa kalır, küçük bir çukur görünür. Yanık küçükse bu çukur kabul edilebilir, büyükse onarım gerekir.
- Tabana ulaşmış ya da delik açılmış: Halının arka dokusu görünür hâle gelmiştir. Bu yanık kesmekle düzelmez; yama ya da yeniden dokuma gerekir.
Yüzeydeki yanığı kesmek
- Önce bölgeyi süpürün ya da yumuşak bir fırçayla gevşek külü alın.
- Küçük, sivri uçlu bir makas ya da kaş makası alın.
- Kararmış tüy uçlarını tek tek kaldırıp yalnız yanmış kısmı kesin; sağlam tüye dokunmayın.
- Kesimi çevredeki tüylerden daha kısa yapmamaya çalışın. Az kesip bakmak, fazla kesip pişman olmaktan iyidir.
- Kesilen bölgeyi parmaklarınızla ya da bir çatalın sırtıyla hafifçe kabartın, çevredeki tüyleri üzerine yatırın; küçük çukur böylece örtülür.
Sentetik halıda erimiş topaklar çoğu zaman yalnız uçtadır; topakları keserek almak yeterli olur. Yün halıda kavrulmuş uçlar ufalanır; kestikten sonra kalan kırıntıları süpürün.
İsi ve kararmayı almak
Yanığın çevresinde kalan kahverengi ya da gri halka çoğu zaman yanmış lif değil, tüylere yapışan istir. Önce bir parça yapışkan bandı halkanın üzerine bastırıp kaldırın; gevşek is banda yapışır. Bunu her seferinde bandın temiz bir yüzüyle tekrarlayın.
Ardından bir bardak soğuk suya birkaç damla bulaşık deterjanı ekleyin ve karışımı önce görünmeyen bir köşede deneyin. Sonra beyaz bir bezi karışımla nemlendirip halkaya bastırarak çalışın. İsi ovalamayın; ovmak isi tüylerin arasına dağıtır ve halkayı büyütür. Son olarak temiz suyla nemlendirilmiş bir bezle bölgeyi durulayın ve kurutun.
Uzun tüylü ve shaggy halıda yanık
Uzun tüylü halıda yanık daha az göze batar, çünkü kesilen uçların üstünü çevredeki uzun tüyler örter. Ama shaggy halıların çoğu polyester ya da polipropilendir; erimiş topaklar uzun tüylerin arasında birbirine yapışabilir. Bu tüyleri parmaklarınızla ayırın ve yalnız yapışan, sertleşen kısmı kesin. Tüyleri dipten kesmeyin; shaggy halıda dipten kesilen tüy açık bir boşluk bırakır. Bu halıların bakımı için shaggy halı yıkama yazısına bakın.
Yanık kokusu kalırsa
Yanık kesilip temizlendikten sonra da, özellikle yün halıda, hafif bir yanık kokusu kalabilir. Bölgeyi havalandırın; ardından kuru karbonatı yanık bölgeye serpip birkaç saat bekletin ve süpürün. Karbonat kokuyu emer, lifi ıslatmaz; nasıl kullanılacağını halıya karbonat dökmek işe yarar mı yazısında anlattık. Koku geçmiyorsa is tüylerin arasına sinmiştir; halının tamamının yıkanması gerekir.
Sigara, ütü ve şömine yanıkları
- Sigara yanığı: Genellikle küçük ve yuvarlaktır; çoğu zaman uçları kesmek yeterlidir. Uzun süre yanarak kalan sigara ise tabana kadar inebilir.
- Ütü yanığı: Geniş ve düzdür; sentetik halıda ütünün tabanı biçiminde parlak, sert bir alan bırakır. Bu alan çoğu zaman kesmekle düzelmez, onarım gerekir.
- Şömine ve soba kıvılcımı: Halıya dağınık, küçük yanık noktaları bırakır. Noktalar yüzeydeyse tek tek kesilir; çok sayıdaysa traşlama düşünülebilir.
- Sıcak tencere ve saç maşası: Biçimli izler bırakır; derinliğine göre kesilir ya da onarılır.
Halıya damlayan mum çoğu zaman yanık değil, mum lekesidir; onun için mum lekesi yazısına bakın.
Traşlama ne zaman çözüm olur?
Traşlama, halının bütün yüzeyindeki tüylerin makineyle eşit boya kısaltılmasıdır. Yanık noktaları yüzeye dağılmışsa ve hepsi tüyün üst kısmındaysa, traşlama bu noktaları halının geri kalanıyla birlikte eşitleyebilir. Ama traşlama halının bütün tüyünü kısalttığı için tek bir yanık için yapılmaz; tüyü zaten kısa olan halıda da uygun değildir. Ayrıntılar için halı traşlama nedir yazısına bakın.
Onarım gereken yanıklar
Yanık tabana ulaştıysa ya da delik açıldıysa ev yöntemleri işe yaramaz. Makine halısında yanık bölge kesilip çıkarılır, yerine aynı ya da çok benzer bir halıdan alınan parça yerleştirilir; duvardan duvara halıda bu parça çoğu zaman dolap içi gibi görünmeyen bir yerden alınır. Tüy yönü doğru ayarlanmazsa yama ışıkta farklı görünür. El dokuma halıda ise yanık düğümler sökülür ve aynı renkte iplikle yeniden düğümlenir. Onarımın ücreti yanığın büyüklüğüne, halının türüne ve benzer parça bulunup bulunmadığına göre değişir; firmadan halıyı görmeden kesin bir şey söylemesini beklemeyin. Hangi hasarın nasıl onarıldığını halı tamiri nasıl yapılır yazısında anlattık.
Bunları yapmayın
- Yanığı çakmakla ya da sıcak bir aletle düzeltmeye çalışmak
- Kararan yeri keçeli kalemle ya da boyayla boyamak; renk tutmaz, bölge büyür
- Erimiş topakları elle koparmak; çevredeki sağlam tüyler de kopar
- Yanık bölgeye yapıştırıcı sürmek; sonradan yapılacak onarımı zorlaştırır
- Kesilen yeri çamaşır suyuyla açmaya çalışmak
- Yanığın üstünü halı şampuanıyla ıslatıp fırçalamak; erimiş topaklar dağılmaz, is yayılır
Yanığı önlemek
Halının üzerinde ütü yapmayın; ütü masasını halısız bir zemine kurun. Şömine ve sobanın önüne kıvılcım tutan bir koruyucu ya da yanmaz bir paspas koyun. Saç maşası ve düzleştirici gibi sıcak aletleri halıya bırakmayın. Firmaların ücretlerini halı yıkama fiyatları sayfasında, bütün leke türlerini halı lekesi nasıl çıkar yazısında bulabilirsiniz.