Her leke aynı yolla çıkmaz ama ilk adımlar her lekede aynıdır. Lekenin türünü nasıl tanıyacağınızı, evdeki temizleyicileri ne zaman kullanacağınızı ve her leke için hangi yolu izleyeceğinizi anlatıyoruz.
Bu yazıda12 bölüm
- Her lekede ilk dakikalar
- Elinizin altında bulunsun
- Deneme köşesi neden şart?
- Lekenin türünü tanıyın
- Evdeki temizleyiciler ne işe yarar?
- Karıştırılmaması gerekenler
- Halının türü yolu değiştirir
- Leke çıktıktan sonra
- Kurumuş ve eski lekeler
- Leke kuruyunca geri geliyorsa
- Lekeyi baştan azaltmak
- Firmaya verirken lekeyi anlatın
Halı lekesi, lekenin türüne göre farklı yollarla çıkar; ama ilk üç kural her lekede aynıdır. Hemen müdahale edin, lekeyi ovalamadan bastırarak alın ve kullanacağınız her temizleyiciyi önce görünmeyen bir köşede deneyin. Sonra lekenin suda çözünen, yağlı, protein, katı ya da boya türünden hangisi olduğuna bakıp ona göre yol seçin.
Her lekede ilk dakikalar
Lekenin ne olduğu fark etmeksizin ilk dakikalarda yapılacaklar aynıdır ve sonucun çoğunu bu dakikalar belirler.
- Katı kısmı alın. Lekenin üstünde yiyecek, çamur ya da kusmuk gibi katı bir şey varsa önce onu bir kaşıkla ya da kartla kenarından içe doğru kaldırın. Bastırmayın; katıyı halının içine itersiniz.
- Sıvıyı bastırarak çekin. Beyaz bir bezi ya da kâğıt havluyu katlayıp lekeye bastırın, birkaç saniye bekleyin, kaldırın. Islanan yüzü çevirin ve beze renk geçmeyene kadar yineleyin.
- Ovalamayın. Ovalamak lekeyi büyütür, sıvıyı liflerin dibine iter ve tüyün yapısını bozar. Halıda temizlik her zaman bastırarak yapılır.
- Dıştan içe çalışın. Lekenin kenarından ortasına doğru ilerleyin. Ortadan dışarı doğru çalışırsanız leke yayılır.
- Az sıvı kullanın. Halıyı sırılsıklam etmek suyu tabana indirir; leke kururken geri gelir, halı o noktada kokar.
Hız neden bu kadar önemli? Taze sıvı henüz liflerin yüzeyindedir ve kolayca beze geçer. Zaman geçtikçe sıvı tabana iner, kurur ve içindeki renk ya da yağ lifin içine yerleşir. Aynı leke ilk beş dakikada çoğu zaman yalnız suyla çıkarken ertesi gün birkaç tur temizlik ister.
Bu kurallar hem evde yapılacak temizliğin hem de bir halı yıkama firmasında uygulanacak ön işlemin başarısını belirler. Ovalanmış ve yayılmış bir lekeyi firma da tam çıkaramayabilir.
Elinizin altında bulunsun
Leke çoğu zaman beklenmedik bir anda olur ve malzeme aramak için geçen her dakika lekenin life yerleşmesine yol açar. Evde küçük bir kutuda şunları hazır tutmak işinizi kolaylaştırır:
- Beyaz pamuklu bezler ve kâğıt havlu. Renkli bez boyasını halıya bırakabilir; beyaz bezde lekenin çıkıp çıkmadığını da görürsünüz.
- Bir sprey şişesi. Temizleyiciyi lekeye dökmek yerine püskürtmek, halıyı fazla ıslatmanızı önler.
- Kenarı düz bir kaşık ya da eski bir plastik kart, katı kısmı kaldırmak için.
- Yumuşak bir fırça, bitince tüyleri düzeltmek için.
- Beyaz sirke, bulaşık deterjanı ve karbonat.
- Eldiven. Kimyasal ya da kusmuk gibi lekelerde ellerinizi korur.
Deneme köşesi neden şart?
Halının boyası, lifi ve tabanı her halıda farklıdır. Bir halıda sorunsuz çalışan sirke ya da alkol, başka bir halının rengini açabilir ya da boyasını akıtabilir. Bu yüzden kullanacağınız her karışımı önce halının görünmeyen bir köşesinde, koltuk altında ya da saçağa yakın bir kenarda deneyin. Beyaz bezle uygulayın, birkaç dakika bekleyin, bezde renk var mı bakın, bölge kuruyunca renk değişti mi kontrol edin. Değişiklik yoksa lekeye geçin.
Lekenin türünü tanıyın
Lekeleri beş ana gruba ayırmak, doğru yolu seçmeyi kolaylaştırır.
Suda çözünen renkli lekeler
Çay, kahve, meyve suyu, kola, şarap gibi içecekler bu gruptadır. Soğuk su, sirkeli su ve gerekirse birkaç damla bulaşık deterjanıyla çoğu zaman çıkarlar. Sıcak su kullanmayın; renk veren maddeleri life sabitler. Ayrıntı için çay ve kahve lekesi ve şarap lekesi yazılarına bakın.
Yağlı lekeler
Yemek yağı, salça, tereyağı, krem ve makyaj ürünleri suyla açılmaz; önce yağın çözülmesi gerekir. Bulaşık deterjanı bunun için evdeki en uygun üründür. Taze yağlı lekeye önce karbonat ya da mısır nişastası serpip yağı emdirmek işi kolaylaştırır. Ayrıntılar yağ ve salça lekesi ile makyaj lekesi yazılarında.
Protein lekeleri
Kan, kusmuk, süt, yumurta ve idrar bu gruptadır. Bu lekelerde altın kural sıcak su kullanmamaktır; ısı proteini pişirip life yapıştırır. Soğuk su ve az deterjanla çalışılır, kokulu lekelerde enzimli leke çıkarıcılar işe yarar. Bakınız: kan lekesi, kusmuk lekesi ve kokusu, kedi ve köpek lekesi.
Katı ve yapışkan lekeler
Sakız, mum, çamur ve çikolata gibi lekelerde önce katı kısım alınır. Sakız ve mum soğukla sertleştirilip kazınır, çamur ise ıslakken değil kuruduktan sonra fırçalanır. Ayrıntılar: sakız, mum lekesi, çamur lekesi.
Boya ve kimyasal lekeler
Oje, mürekkep, duvar boyası ve saç boyası en zor lekelerdir; suyla çıkmazlar ve kullanılan çözücüler halıya da zarar verebilir. Bu lekelerde deneme köşesi her zamankinden önemlidir. Her biri için ayrı yazı hazırladık: oje, mürekkep lekesi, boya lekesi, saç boyası.
Öteki lekeler
Metal eşyadan kalan pas lekesi, nemden gelen küf lekesi ve zamanla oluşan sarı lekeler ayrı yollar ister. Açık renkli halıdaki lekeler için beyaz halıdan leke yazısına bakın.
Ne olduğunu bilmediğiniz leke
Halıda nereden geldiğini bilmediğiniz bir leke bulduysanız en hafif yoldan başlayıp adım adım ilerleyin. Önce kuru bezle bastırın, sonra soğuk suyla nemlendirip bastırın. Açılmazsa bir su bardağı ılık suya birkaç damla bulaşık deterjanı koyup deneyin, en son sirkeli suya geçin. Her adımdan sonra bölgeyi temiz suyla durulayın ve bezde renk olup olmadığına bakın. Herhangi bir adımda halının rengi değişiyorsa durun. Bilinmeyen bir lekeye alkol, oksijenli su ya da çözücü gibi güçlü ürünlerle başlamak, lekeyi çıkarmak yerine halının rengini açabilir.
Evdeki temizleyiciler ne işe yarar?
- Soğuk su: Her lekede ilk denenecek şeydir. Suda çözünen lekelerin çoğunu tek başına açar.
- Bulaşık deterjanı: Yağı çözer. Bir su bardağı ılık suya birkaç damla yeter; fazlası halıda köpük ve kalıntı bırakır.
- Beyaz sirke: İçecek lekelerinde, sarılıkta ve kokuda işe yarar. Bir su bardağı suya bir yemek kaşığı yeterlidir.
- Karbonat: Taze ıslak lekenin sıvısını ve yağını emer, kokuyu azaltır. Kurumuş lekenin rengini tek başına çıkarmaz.
- Alkol: Mürekkep ve bazı boya lekelerini çözer. Renksiz tıbbi alkol kullanın, yalnız pamukla ve az miktarda uygulayın.
- Oksijenli su: Ağartıcıdır. Yalnız beyaz ya da çok açık renkli sentetik halıda, deneme yaptıktan sonra kullanılır; yün ve ipekte kullanılmaz.
Hazır halı leke çıkarıcıları da kullanılabilir. Ürünün halı için yapıldığından emin olun, etiketteki talimata uyun ve önce deneme köşesinde deneyin.
Karıştırılmaması gerekenler
Lekeyi çıkarmak için birkaç ürünü üst üste denemek sık yapılır ve tehlikelidir. Çamaşır suyu sirkeyle, amonyakla, tuz ruhuyla ya da bunları içeren temizleyicilerle karışınca zararlı gaz çıkar. Oksijenli suyu da sirkeyle aynı anda kullanmayın. Bir ürünü denedikten sonra başka birine geçecekseniz bölgeyi temiz nemli bezle birkaç kez bastırarak durulayın ve kurutun. Çamaşır suyunu ise halıda hiç kullanmayın: rengi açar, yünü ve ipeği yakar.
Halının türü yolu değiştirir
- Sentetik makine halısı: Lekelere en dayanıklı halıdır; bu yazıdaki yöntemlerin çoğu uygulanabilir. Yine de baskılı desenli olanlarda boyaya dikkat edin.
- Yün halı: Yalnız soğuk ya da ılık su kullanın. Sıcak su, alkali temizleyiciler ve sert fırça yünü keçeleştirir. Ayrıntı yün halı yazısında.
- Shaggy ve uzun tüylü halı: Leke tüylerin dibine kadar iner. Tüyleri ayırarak dibe ulaşın ama dibi ıslatmayın; geç kurur.
- İpek, viskon ve bambu: Su bile bu halılarda iz bırakabilir. Yalnız kuru bezle bastırarak sıvıyı alın, gerisini firmaya bırakın.
- Jüt, hasır ve sisal: Su lifi kahverengileştirir. Leke çok az nemle ya da kuru yöntemle alınır.
- El dokuma halı: Boyaları suya duyarlı olabilir; deneme köşesi atlanmaz.
- Kilim: Düz dokuma olduğu için sıvı halının arkasına hemen geçer. Lekeyi alırken kilimin altına da bir havlu koyun ki zemine ve geri halıya bulaşmasın. Kilimde boya akmasına özellikle dikkat edin.
Leke çıktıktan sonra
Leke kaybolduğunda iş bitmiş sayılmaz. Kullandığınız temizleyiciyi halıdan almak için temiz suyla nemlendirdiğiniz bezle bölgeyi birkaç kez bastırın. Halıda kalan deterjan ve sirke, bölgenin kısa sürede yeniden kirlenmesine yol açar. Sonra kuru bir havluyu katlayıp bölgenin üstüne koyun, üstüne ağır bir kitap bırakın ve bir saat bekleyin. Havlu nemi çeker. Bölge tamamen kuruyunca tüyleri yumuşak bir fırçayla tek yöne tarayın.
Sonuca gün ışığında bakın. Lamba ışığında görünmeyen açık renkli bir halka gündüz belli olabilir. Halka çoğunlukla sabun kalıntısıdır ve temiz nemli bezle birkaç kez daha silmekle geçer.
Kurumuş ve eski lekeler
Fark edilmeden kurumuş lekede önce bölgeyi az miktarda ılık suyla nemlendirip birkaç dakika bekleyin; leke yumuşasın. Sonra lekenin türüne uygun yolu izleyin. Eski lekeler çoğu zaman tek seferde çıkmaz; işlemi birkaç kez, her seferinde bölgeyi kurutarak yineleyin. Aylarca beklemiş, life işlemiş ya da daha önce yanlış bir ürünle üstüne gidilmiş lekeler evde tamamen çıkmayabilir.
Leke kuruyunca geri geliyorsa
Temizlediğiniz leke birkaç saat sonra yeniden beliriyorsa lekenin bir kısmı tabanda kalmış demektir. Halı kururken nem yukarı çekilir ve tabandaki leke tüylerin ucuna taşınır. Bu durumda bölgeyi bu kez daha az suyla temizleyin, ardından kuru havluyu ağırlıkla birlikte bir gece bölgenin üstünde bırakın. Havlu yukarı çıkan nemi ve lekeyi emer.
Lekeyi baştan azaltmak
Bazı alışkanlıklar halıdaki leke sayısını belirgin biçimde azaltır. Yemek masasının ve koltuğun önünde, sık leke olan yerlerde küçük, kolay yıkanan bir halı ya da paspas kullanabilirsiniz. Çocukların yemek yediği ve evcil hayvanın beslendiği alanı halının dışında tutmak işe yarar. Dış ayakkabıyla halıya basmamak çamur ve yağlı kir lekelerini önler. Halıyı düzenli süpürmek de önemlidir: tozlu halıda dökülen sıvı tozla birleşip daha koyu ve daha inatçı bir leke bırakır. Evde küçük çocuk ya da evcil hayvan varsa, çok açık renkli, ipek ya da viskon halıları bu dönemde daha az kullanılan bir odaya almayı düşünebilirsiniz.
Firmaya verirken lekeyi anlatın
Leke iki denemede çıkmadıysa, geniş bir alana yayıldıysa, ne olduğunu bilmiyorsanız ya da halınız yün, el dokuma, ipek veya viskonsa uğraşmayı bırakın ve halıyı firmaya verin. Firmaya lekenin ne olduğunu, ne zaman oluştuğunu ve üstüne ne denediğinizi söyleyin. Bu bilgi, yıkamadan önce lekeye uygulanacak ön işlemi belirler; yanlış ön işlem lekeyi kalıcı yapabilir. İlinizdeki firmaların ücretlerini halı yıkama fiyatları sayfasında karşılaştırabilirsiniz.