Halıdaki sarı leke eski bir idrar ya da içecek izi de olabilir, yıkamadan sonra tabandan yükselen sarılık da. Kaynağı nasıl ayıracağınızı ve her birini nasıl alacağınızı anlatıyoruz.
Bu yazıda11 bölüm
Halıdaki sarı lekelerin çoğu ya eski bir idrar ya da içecek izidir ya da yıkamadan sonra tabandan yükselen sarılıktır. İkisinde de ilk yol aynıdır: soğuk su ve beyaz sirkeyle lekeyi bastırarak almak, ardından bölgeyi hızlı kurutmak. Önce görünmeyen bir köşede deneyin ve lekeyi ovalamayın.
Önce lekenin nereden geldiğini bulun
Sarı leke tek bir şey değildir. Neye benzediğine bakarak hangi yoldan gideceğinizi seçersiniz:
- Kenarı belirgin, halka şeklinde, kokulu: Büyük olasılıkla eski idrar izidir. Kedi, köpek ya da çocuk kazası kuruyunca zamanla sararır.
- Yuvarlak, sert dokulu, kokusuz: Kurumuş meyve suyu, çay, şekerli içecek ya da süt olabilir. Şeker ve süt kurudukça koyulaşır.
- Parlak, dokununca hafif kaygan: Yağ ya da kızartma lekesidir. Yağ zamanla havayla temas edip sararır ve üstüne toz tutar.
- Turuncuya kaçan, kahverengi: Pas olabilir. Metal mobilya ayağının altında ya da ıslak bırakılan bir eşyanın durduğu yerde görülür. Pas için ayrı bir yol gerekir.
- Geniş alana yayılmış, sınırı belirsiz, tüy uçlarında: Yıkamadan sonra oluşan sarılıktır. Bunun nedenini halı yıkandıktan sonra neden sararır yazısında anlattık.
Lekenin yaşı da yolu değiştirir. Birkaç gün önce oluşmuş leke çoğu zaman tek seferde açılır. Aylardır duran, üstünden defalarca geçilmiş leke ise liflerin içine yerleşmiştir; birkaç tur ister ve bazen tamamen çıkmaz. Emin olamıyorsanız lekeye bir damla soğuk su damlatın. Su lekeyi koyulaştırıp biraz yayıyorsa leke suda çözünen bir maddedir ve sirkeli suyla açılma olasılığı yüksektir. Su damla hâlinde üstte duruyorsa lekede yağ vardır, önce deterjan gerekir.
Lekenin kaynağını bilmek, halıyı bir halı yıkama firmasına verdiğinizde de işe yarar. İdrar, yağ ve pas için yıkamadan önce farklı ön işlemler uygulanır; firmaya ne olduğunu söylerseniz doğru olanı seçer.
Gerekenler
- Beyaz, boyası çıkmayan bezler ve kuru bir havlu
- Soğuk su ve bir sprey şişesi
- Beyaz sirke
- Bulaşık deterjanı
- Yumuşak bir fırça
Adım adım temizlik
- Deneme yapın. Bir su bardağı soğuk suya bir yemek kaşığı beyaz sirke karıştırın. Halının koltuk altında kalan ya da görünmeyen bir köşesine beyaz bezle uygulayın. Kuruyunca renk değişmemişse devam edin.
- Lekeyi nemlendirin. Karışımı sprey şişesiyle lekenin üzerine az miktarda sıkın. Halıyı sırılsıklam etmeyin; sadece leke ıslansın.
- Bekletin. Beş on dakika bekleyin. Kurumuş leke bu sürede yumuşar.
- Bastırarak alın. Kuru beyaz bezi lekeye bastırın, kaldırın, temiz yüzüyle yineleyin. Lekenin dışından içine doğru çalışın. Ovalamayın; ovalamak sarılığı çevreye yayar ve tüyü bozar.
- Gerekirse deterjan ekleyin. Leke açılmadıysa bir su bardağı ılık suya birkaç damla bulaşık deterjanı koyun, aynı biçimde bastırarak uygulayın.
- Durulayın. Temiz suyla nemlendirdiğiniz bezle bölgeyi birkaç kez bastırın. Halıda deterjan kalırsa orası yeniden sararır ve çabuk kirlenir.
- Kurutun. Kuru havluyu katlayıp lekenin üstüne koyun, üstüne ağır bir kitap bırakın. Bir saat sonra kaldırın, bölgeyi havalandırın.
Kurumuş ve eski sarı lekede sabır
Eski lekede yukarıdaki adımları bir kez yapıp vazgeçmeyin. Lekeyi sirkeli suyla nemlendirip on beş dakika bekletin, bastırarak alın, kurumaya bırakın. Ertesi gün aynısını yineleyin. Her turda lekenin bir kısmı beze geçer.
Tabana inmiş lekede işe yarayan bir yol daha var: Son turdan sonra lekenin üstüne katlanmış kuru bir havlu koyun ve üstüne ağır bir şey bırakıp bir gece bekletin. Halı kururken içindeki nem yukarı çekilir, havlu da bu nemi ve onunla gelen sarılığı emer. Sabah havluda sarı bir iz görürseniz işlem işe yarıyor demektir.
İdrardan kalan sarı lekeler
İdrar izi hem renk hem koku bırakır. Sirkeli su rengi açmaya yardım eder ama kokunun kaynağını tam almayabilir. Bu tür lekeler için evcil hayvan ürünü satan yerlerde bulunan, idrar için hazırlanmış enzimli leke çıkarıcılar işe yarar. Ürünü kullanacaksanız sirkeyle aynı anda değil, bölgeyi temiz suyla durulayıp kuruttuktan sonra kullanın; etiketteki bekleme süresine uyun.
Amonyak içeren temizleyici kullanmayın. Kokusu idrarı andırır, hayvanı aynı yere geri çekebilir. Kedi ve köpek lekelerinin ayrıntısı evcil hayvan lekesi yazısında.
Yağdan gelen sararma
Yağlı leke suyla açılmaz; önce yağı çözmek gerekir. Bulaşık deterjanı bunun için en uygun evdeki üründür. Bir su bardağı ılık suya birkaç damla deterjan koyun, bezle bastırarak uygulayın, birkaç dakika bekleyip temiz bezle alın. Birkaç tekrar gerekebilir. Durulamayı atlamayın: yağ çözen deterjan halıda kalırsa bölge yine kirlenir.
Oksijenli su ne zaman denenir?
Yalnız beyaz ya da çok açık renkli sentetik halıda, öteki yollar işe yaramadığında. Eczanede satılan oksijenli su ağartıcı etki yapar; renkli halıda rengi açabilir, yün ve ipeği bozabilir. Kullanacaksanız mutlaka görünmeyen bir köşede deneyin, yalnız lekeye pamukla az miktarda uygulayın, birkaç dakika sonra temiz suyla durulayıp kurutun. Sirkeyle ya da başka bir temizleyiciyle karıştırmayın, aynı anda kullanmayın.
Halı türüne göre ayar
- Sentetik makine halısı: Yukarıdaki adımların hepsi uygulanabilir.
- Yün halı: Yalnız soğuk ya da ılık su ve sirke kullanın. Sıcak su ve güçlü temizleyici yünü sertleştirir, keçeleştirir.
- Shaggy halı: Tüyleri parmaklarınızla ayırarak dibe ulaşın ama dibi ıslatmayın; uzun tüyün dibi çok geç kurur.
- İpek, viskon, bambu: Su ve sirke bu halılarda yeni leke bırakabilir. Kendiniz uğraşmayın.
Bu yollar leke büyütür
- Çamaşır suyu sürmek: sarıyı beyaza değil, çoğu zaman daha soluk ve daha geniş bir lekeye çevirir; yünü sarartır.
- Sıcak su ya da buhar: kurumuş protein ve şekeri life yapıştırır.
- Sert fırçayla ovmak: tüyü kırar, lekeyi büyütür.
- Bir temizleyiciden ötekine durulamadan geçmek: çamaşır suyu sirke, amonyak ya da tuz ruhuyla asla bir araya gelmemelidir.
Leke çıktı ama yerinde halka kaldı
Leke açıldıktan sonra yerinde açık renkli bir halka görmek sık rastlanan bir durumdur. Halka çoğu zaman temizlenen bölgenin çevresinden daha temiz olmasından ya da kenarda biraz deterjan kalmasından kaynaklanır. Temiz suyla nemlendirdiğiniz bezi halkanın kenarına bastırın, nemi biraz dışarı doğru yayarak sınırı yumuşatın, sonra kuru havluyla çekin. Kuruyunca tüyleri fırçayla tek yöne tarayın. Bölge çevresinden belirgin biçimde temiz görünüyorsa halının genelinin yıkanma zamanı gelmiştir.
Evde çıkmayan sarı leke
İki üç denemede açılmayan, aylardır duran, halının tabanına kadar işlemiş sarı leke evde tam çıkmayabilir. Halı hassas bir türse ya da sarılık geniş bir alana yayılmışsa da uğraşmayı bırakın. Bu durumda halıyı firmaya vermek, lekeyi daha da yaymaktan iyidir. Firmaya lekenin ne olduğunu ve ne denediğinizi söyleyin; ön işlem ona göre seçilir. İlinizdeki ücretleri halı yıkama fiyatları sayfasında karşılaştırabilirsiniz.
Öteki leke türleri için halı lekesi nasıl çıkar yazısına bakın.