Makine halısı tezgâhta makineyle dokunan halıdır; türlerini ipliği, dokuma yöntemi ve tüyün yapısı belirler. Bu üç ayrımı ve halınızın türünü bilmenin yıkamada neden önemli olduğunu anlatıyoruz.
Bu yazıda7 bölüm
Makine halısı, ilmekleri ve tüyleri elle değil, tezgâhta makineyle oluşturulan halıdır. Türlerini üç şey belirler: ipliğin cinsi (polipropilen, polyester, akrilik, yün, viskon), dokuma yöntemi (dokuma ya da tafting) ve tüyün yapısı (kısa tüylü, shaggy, peluş, frize, bukle). Evlerdeki halıların büyük çoğunluğu makine halısıdır.
Makine halısı nasıl üretilir?
Makine halılarının çoğu iki yolla yapılır. Dokuma makine halısında çözgü ve atkı iplikleri tezgâhta birbirine geçirilir, tüy iplikleri bu yapının içine dokunur. Yaygın bir yöntemde iki halı yüz yüze aynı anda dokunur ve ortadan kesilerek ayrılır; tüyler bu kesimle oluşur. Tafting halıda ise iplikler hazır bir taban kumaşına iğnelerle dikilir, arka yüz yapıştırıcıyla kaplanarak tüyler sabitlenir. Tafting halıların arkası genellikle kumaş ya da kaplamayla örtülüdür.
Bazı ucuz halılarda ise desen ipliklerin renginden değil, düz bir halının yüzeyine basılan boyadan gelir. Bu baskılı halılar suya ve sürtünmeye daha duyarlıdır.
Halınızın hangi türden olduğunu bilmek, bir halı yıkama firmasından fiyat alırken de işe yarar: hesaplayıcımızda türü doğru seçtiğinizde firmanın o tür için yazdığı ücreti görürsünüz.
İpliğe göre türler
- Polipropilen: Evlerdeki makine halılarının en yaygın ipliğidir. Boyası lifin içinde olduğu için renk akıtmaz, lekeye dayanıklıdır, nem çekmez. Ezilmeye karşı yünden zayıftır.
- Polyester: Parlak ve yumuşaktır; peluş ve yumuşak dokulu halılarda sık kullanılır. Ayrıntı polyester halı yazısında.
- Akrilik: Yünü taklit eder, yumuşak ve sıcaktır, ısıya duyarlıdır. Ayrıntı akrilik halı yazısında.
- Yün: Makinede dokunan yün halılar dayanıklıdır, ama sıcak suda keçeleşir ve güveye açıktır.
- Viskon ve bambu: Parlak, ipek görünümlü liflerdir; suya çok duyarlıdır, ıslanınca zayıflar.
- Pamuk: Daha çok ince, yıkanabilir halılarda ve kilimlerde kullanılır; geç kurur.
Birçok halıda bu iplikler karışık kullanılır; örneğin desenin bir kısmı viskon, zemini polipropilen olabilir. Bu tür halılarda en hassas iplik, yıkama yöntemini belirler.
Tüy yapısına göre türler
- Kısa tüylü düz halı: Tüyleri eşit boyda kesilmiş, en yaygın salon halısıdır.
- Shaggy: Uzun, dağınık tüylüdür; yumuşaktır ama tüylerin dibine kir ve nem kolay iner.
- Peluş: Kısa, çok sık ve kadife gibi yumuşak tüylüdür.
- Frize: İplikleri sıkıca bükülmüş, kıvırcık görünümlüdür; ayak izi ve ezilme az belli olur.
- Bukle: Tüyler kesilmemiş, ilmek hâlinde bırakılmıştır; sağlamdır ama ilmekler takılıp çekilebilir.
- Düz dokuma ve makine kilimi: Tüysüzdür, ince ve hafiftir, iki yüzü de kullanılabilir.
Taban ve arka yüz
Makine halısının görünmeyen yüzü de türünü belirler. Dokuma halılarda taban, çözgü ve atkı ipliklerinden oluşur; bu iplikler çoğu zaman pamuk ya da jüttür, bazen de tamamen sentetiktir. Tafting halılarda tabanın arkası yapıştırıcıyla kaplanır, üstüne bir kumaş daha yapıştırılabilir. Bazı halıların arkası ise kaymaz bir kauçuk ya da lateks tabakayla örtülüdür. Pamuk ve jüt taban nemi uzun süre tutar ve yıkamadan sonra sararma riski taşır. Yapıştırıcılı ve kaplamalı arka yüzler ise yıllar içinde kurur, sıcak suya ve sert sıkmaya dayanmaz. Bu yüzden halının yüzü kadar arkası da yıkama yöntemini belirler.
Eskitme, patchwork ve baskılı halılar
Son yıllarda yaygınlaşan eskitme görünümlü halılar, çoğu zaman tüyleri kısa kesilmiş ve deseni soluk görünecek biçimde üretilmiş makine halılarıdır. Patchwork halılar ise farklı halı parçalarının birleştirilmesiyle yapılır; bunların bir kısmı eski halıların yeniden boyanmış parçalarıdır ve suya karşı hassas olabilir. Baskılı halılarda desen ipliğin içinde değil yüzeydedir. Bu üç türde de yıkamadan önce boya denemesi yapmak özellikle önemlidir.
El dokumadan farkı
El dokuma halıda her düğüm elle atılır; arka yüzde desen ön yüz kadar nettir ve küçük düzensizlikler bulunur, saçaklar halının kendi çözgü iplikleridir. Makine halısında desen kusursuz ve tekrarlıdır, saçaklar çoğu zaman sonradan dikilir. Ayrıntılı ipuçları el dokuma halı nasıl anlaşılır yazısında.
Türü bilmek neden önemli?
Polipropilen bir halı bol suyla rahatça yıkanırken aynı görünümdeki viskon bir halı suyla bozulabilir. Yün halı sıcak suda keçeleşir, akrilik ısıyla sertleşir, baskılı halı renk akıtabilir. Halınızın ipliğini ve yapısını bilmek, hem evde yapacağınız temizliği hem de firmaya vereceğiniz bilgiyi belirler. Etiketiniz yoksa halınızın türünü nasıl anlarsınız yazısındaki ipuçlarına bakın. Makine halısının yıkanması için makine halısı nasıl yıkanır yazısını okuyabilirsiniz. Firmaların türlere göre ücretlerini halı yıkama fiyatları sayfasında görebilirsiniz.
Firmaların makine halısı için verdiği fiyatları makine halısı yıkama fiyatları sayfasında görebilirsiniz.